Ekonomide 2017 böyle geçti

Ekonomide 2017 böyle geçti

2017-12-19 - SİVİL MEDYA ÖZEL DOSYA EDİTÖRÜ

Türkiye ekonomisi, büyüme performansı ile 2017'ye damgasını vurdu, yılın üçüncü çeyreğindeki çift haneli büyüme rakamı ile AB, G20 ve OECD ülkelerine fark attı. Türkiye ve Dünya finans çevrelerine bakıldığında da, 2017'de finansal piyasalara, ABD Başkanı Trump'ın kararları, ABD ve Kuzey Kore arasındaki siyasi gerginlikler, Brexit'in resmen başlamasının yanı sıra Türkiye'deki siyasi ve ekonomik gelişmeler piyasalara yön veren gelişmeler arasında yer aldı. OPEC'in petrol üretim kısıntısı anlaşmasını 2018'in sonuna kadar uzatacağını açıklaması küresel enerji piyasaları açısından yılın önemli gelişmeleri arasında yer aldı.

Türkiye'nin 2017'de sergilediği güçlü büyüme performansı, Uluslararası Para Fonu (IMF), Dünya Bankası, Moody's ve Fitch'in de aralarında bulunduğu uluslararası kurum ve kuruluşların tahminlerini aştı. Söz konusu kuruluşlar, Türkiye ekonomisine yönelik tahminlerinde revizyona gitmek zorunda kaldı.



Yılın ilk çeyreğinde yüzde 5,3, ikinci çeyreğinde yüzde 5,4 büyüyen Türkiye ekonomisi, üçüncü çeyrekte yüzde 11,1 ile 2011 yılının üçüncü çeyreğinde kaydedilen yüzde 11,6'lık büyümenin ardından, 23 çeyrek sonra en yüksek büyüme performansını yakaladı, ortalaması yüzde 2,5 olan AB ülkelerinin dört katından fazla büyüdü. Türkiye, G20 ülkeleri arasında büyüme performansıyla ilk iki sırada yer alan Çin ve Hindistan'ı da geride bıraktı.

Türkiye ekonomisinin dördüncü çeyrekte büyüme kaydetmemesi (yüzde 0) halinde bile, 2017 için Orta Vadeli Program'da (OVP) öngörülen yüzde 5,5 büyüme hedefine, üçüncü çeyrek sonuçları itibarıyla yaklaşılmış oldu.

Başbakan Binali Yıldırım başkanlığında kurulan 66. Hükümet ile ekonomi yönetiminde değişiklikler oldu. Bazı bakanlıklara yeni isimler gelirken, bazı bakanlar ayrıldı. Mehmet Şimşek, ekonominin koordinasyonu ve kamu bankalarından sorumlu Başbakan Yardımcısı oldu.



Ekonomiye "nefes aldıran" düzenlemeler

Uluslararası konjonktür ile çevre ülkelerde yaşanan kargaşaların yarattığı olumsuz havayı dağıtmak ve ekonomiyi canlandırmak amacıyla hem reel kesimi hem de vatandaşın cebini rahatlatan düzenlemeler hayata geçirildi.

KOBİ’lerin ve ihracatçıların finansmana erişimi kolaylaştırıldı. Bu amaçla Hazine destekli kredilerde Kredi Garanti Fonunca (KGF) sağlanan kefaletlerin bakiye tutarının üst sınırı 20 milyar liradan 250 milyar liraya çıkarıldı. Kefalet sürecini hızlandıran portföy garanti sistemi (PGS) tesis edilirken, Hazine'nin kredinin duruma göre, KOBİ dışında yüzde 85, KOBİ’ler için yüzde 90, ihracatçı için yüzde 100 kefil olması sağlandı.



İnşaat sektörüne canlandırmak amacıyla KDV, damga vergisi ve tapu harçlarında düzenlemeye gidildi.

Bankalara borcu olan milyonlarca vatandaş ve şirketleri ilgilendiren sicil affı yürürlüğe girdi.

Bazı kamu alacaklarını yapılandırmayı amaçlayan 7020 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması Kanunu yürürlüğe girerken, bir önceki yeniden yapılandırmaya (6736 sayılı kanun) başvurmuş ancak ödemelerini süresinde yapamadıkları için haklarını kaybeden vatandaşlara da ikinci bir fırsat tanındı.

Beyaz eşya ile bazı küçük ev aletlerinden alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) sıfıra, mobilyaların KDV'si yüzde 8'e çekilerek, hem bu sektörlere hareketlilik sağlandı hem de vatandaşların bu eşyaları ucuza satın almalarının yolu açıldı.

Tasarrufların artırılması amacıyla 45 yaş altı çalışanların işverenleri aracılığıyla otomatik olarak Bireysel Emeklilik Sistemi'ne (BES) dahil edilmesi uygulaması başlatıldı. Kademeli olarak hayata geçirilen uygulamayla 3,4 milyon çalışan sisteme dahil edildi.

Savunma sanayisinden gövde gösterisi

Türk savunma sanayisi bu yıl Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı (IDEF) heyecanı yaşadı. Yerli firmalar, özgün ve yenilikçi ürünleriyle fuara damga vurdu. Türk Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik güçlerinin envanteri yerli ürünlerle güçlendirildi. Yıl boyunca yeni ihracat başarılarına imza atan savunma sanayisi şirketleri, uluslararası listelerdeki tırmanışını sürdürdü.



Savunma sanayisi ürünlerinde yurt dışı bağımlılığın azaltılmasında kritik önemde olan yerli motorların üretimi için çeşitli projeler başlatıldı. Roketsan tarafından geliştirilen KAAN Füzesi'nin Türk Silahlı Kuvvetlerine tesliminden önce Sinop'tan Karadeniz açıklarına 280 kilometre mesafeye yapılan son test atış başarıyla gerçekleştirildi.


Türkiye'nin otomobili için yola çıkıldı

Ekonomiye ilişkin yol haritası çizilen Orta Vadeli Program'da (OVP), Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSYH) 2020'de 4 trilyon doları aşacağı, enflasyonun kademeli şekilde yüzde 5'e ineceği, işsizliğin de tek haneye gerileyeceği öngörüldü.



Türkiye'nin otomobili için imzalar atıldı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, otomobili üretecek şirketleri, “Türkiye’nin Otomobili Ortak Girişim Grubu Tanıtım Toplantısı'nda açıkladı. Otomobili, Turkcell, BMC, Kıraça Holding, Zorlu Holding ve Anadolu Grubu üretecek.

İstanbul 3. havalimanının da aralarında bulunduğu mega projelerin yapımı sürerken, yeni projelere de başlandı. Dünyanın en uzun aralıklı köprüsü unvanına sahip olacak ''1915 Çanakkale Köprüsü'' ile Malkara-Çanakkale Otoyolu'nun temeli atıldı.

2,5 ton altın yastık altından çıktı

Yastık altında bulunan altınların ekonomiye kazandırılması için altın tahvili ve altına dayalı kira sertifikası ihracı başlatıldı. Ekimde 4 haftalık ilk talep toplama döneminde, 370 milyon lira değerinde yaklaşık 2,5 ton altın yastık altından çıkarıldı. 




İç piyasada kırmızı et fiyatlarında yaşanabilecek artışların önüne geçilmesi amacıyla kesimlik canlı hayvan ve karkas sığır etinde uygulanan gümrük vergileri düşürüldü.

Et ve Süt Kurumu (ESK) da iki zincir market üzerinden ucuz kırmızı et satışına başladı. 

MTV'de artış 



Motorlu Taşıtlar Vergisine yapılan zam da 2017'nin gündem maddeleri arasında yer aldı. Maliye Bakanı Naci Ağbal tarafından yüzde 40 artırılacağı açıklanan MTV, kamuoyunun tepkisi, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın çağrısı üzerine "torba yasa"da yüzde 25 olarak belirlendi.

FİNANSAL PİYASALARDA 2017



ABD başkanlık koltuğuna oturan Donald Trump'ın kararları, ABD ve Kuzey Kore arasındaki siyasi gerginlikler, Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılma sürecini (Brexit) resmen başlatması, birçok Avrupa ülkesinin AB'den ayrılacağı iddiaları ve jeopolitik risklerin yanı sıra Türkiye'deki siyasi ve ekonomik gelişmeler 2017'de finansal piyasalara yön veren gelişmeler arasında yer aldı.

Yurt içi piyasalar, geçen yıl Fetullahçı Terör Örgütü'nün (FETÖ) 15 Temmuz'daki darbe girişiminden aldığı ağır yarayı bir yılda sardı.

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, 15 Temmuz öncesindeki 83.000 seviyelerine bu yılın ilk ayında ulaştı. Aralık 2016'da gördüğü 71.792 seviyesinden başlattığı yükseliş trendini aylık bazda 9 ay sürdüren BIST 100 endeksi, bu yıl rekor üstüne rekor kırarak 115.000 puanı aştı.

Darbe girişiminin Türk lirasına (TL) faturası borsadan daha ağır oldu. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), görev tanımı dahilinde yıl boyunca elindeki para politikası araçlarını kullanarak enflasyonla mücadele ederken, aynı zamanda finansal istikrarı da korumaya çalıştı. TCMB, döviz kurlarındaki ekonomik gerçeklerle uyuşmayan sert hareketlerin önüne geçmek ve TL'ye istikrar kazandırmak için attığı adımlarla piyasalara güven verse de TL, gelişmekte olan ülke para birimleri arasında negatif performans gösterdi. Bu dönemde dolar/TL 3,52 seviyelerinden 3,98'lere kadar çıktı.

Politika faizini yıl boyunca değiştirmeyerek yüzde 8 seviyesinde bırakan Merkez Bankası, ağırlıklı fonlamayı önce faiz koridorunun üst bandına, ardından da Geç Likidite Penceresi'ne (GLP) çekerek fonlama maliyetini 12,75'e yükseltti.

Söz konusu dönemde Uluslararası Para Fonu (IMF) ile Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) başta olmak üzere çok sayıda uluslararası kurum ve kuruluş, Türkiye'ye ilişkin büyüme tahminlerini birbiri ardına yukarı yönlü revize etti. Türkiye, üçüncü çeyrekte yakaladığı yüzde 11,1'lik büyüme oranıyla gelişmekte olan ülkeler arasında öne çıktı.

Fed, beklendiği gibi 3 kez faiz artırımına gitti

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch'in ocak ayında kredi notunu "BB+" seviyesine indirmesiyle Türkiye de son "yatırım yapılabilir" kredi notunu kaybetmiş oldu. Moody's ve S&P ise ülkenin kredi görünümünü "durağan"dan "negatif"e çekti.

ABD Merkez Bankası'nın (Fed) yıl boyunca 3 kez faiz artırımına giderek faizleri yüzde 1,25-1,50 aralığına çekmesi ve bunun etkisi, finansal piyasalarda yakından takip edildi.

İngiltere'nin Lizbon Anlaşması'nın 50. maddesini işleme koyarak 44 yıllık üyeliğin ardından AB'den ayrılma (Brexit) sürecini resmen başlatmasıyla İngiliz sterlini, avro karşısında son 8 yılın en düşük seviyesine geriledi. Yaklaşık 10 yıl aradan sonra ilk kez politika faizini artırma kararı alan İngiltere Merkez Bankası (BoE), politika faizini tüm zamanların en düşük seviyesi olan yüzde 0,25'ten yüzde 0,50'ye yükseltirken, varlık alım hedefini de değiştirmeyerek 435 milyar sterlin seviyesinde bıraktı.

Avrupa Merkez Bankası ise (ECB) varlık alım programını aylık 80 milyar avrodan 60 milyar avroya indirerek Aralık 2017 sonuna kadar aylık 60 milyar avro seviyesinde devam edeceğini açıkladı.

Çin ekonomisi ilk yarıyılda yüzde 6,9 büyürken, Çin Merkez Bankası (PBoC) ters repo enstrümanını kullanarak borçlanma maliyetlerini yükseltti. Şanghay bileşik endeksi, geçen yılki sert düşüşün ardından yıl boyunca dengeli bir seyir izledi.

Jeopolitik gelişmeler piyasaların gündeminde

Ekonomik gelişmelerin yanı sıra jeopolitik riskler de yıl boyunca finansal piyasaların odak noktasında yer aldı. ABD ile Kuzey Kore arasındaki diplomatik gerilim ile Donald Trump'ın kararları piyasalar tarafından fiyatlandı.

Kuzey Kore yönetimi nükleer silah ve füze denemelerine devam ederken, ABD yönetiminin bu girişimlere "askeri seçenek de dahil olmak üzere" her türlü karşılığı verebileceğini açıklaması, özellikle de Donald Trump’ın Kuzey Kore’ye yönelik "tarihin bugüne kadar görmediği ölçüde ateş ve öfke ile cevap verileceği" şeklindeki ifadeleri, meselenin çözümsüz bir döngüye dönüşmesine yol açtı.

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) gayrimeşru bağımsızlık referandumu düzenlerken, Irak Federal Mahkemesi, IKBY'nin gerçekleştirdiği referandumun anayasal olmadığı ve sonuçlarının iptal edilmesi yönünde karar aldı.

ABD'nin, Türkiye'deki tüm ABD diplomatik misyonlarındaki göçmen olmayan vize hizmetlerini askıya aldığını duyurması üzerine Türkiye'nin Washington Büyükelçiliği de "ABD'deki tüm misyonlarımızdaki ABD vatandaşlarına yönelik vize işlemleri askıya alınmıştır." açıklamasında bulundu.

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Mısır yönetimleri Katar ile tüm diplomatik ilişkilerini keserek Körfez bölgesinde krize yol açtı.

İspanya'nın doğusundaki Katalonya özerk yönetimi parlamentosu yapılan gizli oylamayla tek taraflı bağımsızlık kararı aldı. İspanya Anayasa Mahkemesi ise Katalonya yerel parlamentosunda kabul edilen tek taraflı bağımsızlık kararını iptal etti.

Bu yıl iş dünyasında bazı önemli kayıplar da yaşandı. Eti Şirketler Grubu Onursal Başkanı Firuz Kanatlı ve Tekfen Holding kurucularından Feyyaz Berker yaşamını yitirdi. Ayrıca ABD'li milyarder iş adamı David Rockefeller 101 yaşında hayatını kaybetti. Yılın son haftalarında ise İstanbul Ticaret Odası (İTO) Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Çağlar, geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etti.

ENERJİDE 2017

Türkiye'de ve dünyada bu yıl enerji sektörü oldukça yoğun gelişmelere sahne oldu. Petrol İhraç Edenler Örgütü'nün (OPEC) petrol üretim kısıntısı anlaşmasının süresini uzatma kararı, birçok ülkenin iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında yenilenebilir enerji yatırımlarına hız vermesi, Rusya'nın TürkAkımı Doğalgaz Boru Hattı Projesi'ni onaylaması, enerji piyasaları açısından yılın önemli gelişmeleri arasında yer aldı.

OPEC'in geçen yıl 30 Kasım'da aldığı petrol üretimini kısma kararı, 1 Ocak 2017 itibarıyla uygulamaya girdi. Günlük petrol üretim miktarlarını OPEC üyesi ülkelerin 1,2 milyon varil, OPEC dışı ülkelerin de 600 bin varil azaltması yönündeki kararın uygulanmaya başlanmasıyla Brent petrolün varil fiyatı, Temmuz 2015'ten bu yana en yüksek seviye olan 58,37 doları gördü.

Petrol fiyatlarında zirve



Yıl içinde birçok kez 58 doların üzerini test eden petrol fiyatları en son 11 Aralık'ta İngiltere'nin Kuzey Denizi'ndeki Forties Petrol Boru Hattı'nın kapatılması sebebiyle 65,83 dolar ile 2017'nin en yüksek seviyesini gördü.

ABD Paris Anlaşması'ndan çekildi

ABD ise petrol, doğalgaz ve kömür gibi fosil yakıtlarda üretimini sürdürdü ve iklim değişikliğiyle küresel mücadeleyi hedefleyen Paris Anlaşması'ndan çekildiğini duyurdu.



ABD Başkanı Donald Trump'ın ülkesinin Paris Anlaşması'ndan çekilme kararı aldığını açıklaması birçok ülke ve küresel şirket tarafından tepkiyle karşılandı.

TürkAkım projesi



Türkiye'de ise 2017 enerji sektöründe uluslararası projelerde önemli adımların atıldığı bir yıl oldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın 2016'nın sonunda onayladığı TürkAkım doğalgaz botu hattı projesi, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından 2017'de onaylandı. Bu gelişmenin ardından çevresel etki değerlendirme raporu onaylanan TürkAkım projesi, 4 Kasım'da Türkiye Münhasır Ekonomik Bölgesi'ne giriş yaptı. Türkiye ve Rusya münhasır ekonomik bölgeleri arasındaki geçişin simgesi olarak deniz tabanına her iki ülkenin bayraklarının resmedildiği bir boru hattı kesiti yerleştirdi.

Akkuyu NGS'nin yüzde 49 hissesinin CKK'ya devri



Rusya Devlet Nükleer Enerji Kurumu Rosatom ile CKK konsorsiyumu ortaklığı arasında Akkuyu NGS'nin yüzde 49 hissesinin CKK'ya devredilmesini sağlayacak ön protokol anlaşması imzalandı. Akkuyu'da Türk ve Rus yetkililer tarafından yapılan saha incelemesi sırasında Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev, birinci ünite reaktör binası temeli çalışmalarının tamamlandığını belirtti.

Milli Enerji ve Maden Politikası

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak, doğalgaz ile nükleer enerjideki gelişmelerin yanı sıra yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından maksimum seviyede faydalanarak cari açığı azaltmayı hedefleyen Milli Enerji ve Maden Politikası'nı açıkladı.



Arz güvenliği, yerlileştirme ve şeffaflık olmak üzere üç sac ayağına oturtulan politika kapsamında Türkiye'nin en büyük lisanslı güneş enerjisi santralinin kurulmasını öngören Karapınar Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) ihalesi yapıldı. İhalede en yüksek teklifi veren Kalyon-Hanwha Grubu, Türkiye'de proje kapsamında 450 milyon dolarlık entegre güneş panel fabrikası ve 1 milyar dolara mal olacak bin megavat kapasiteli güneş enerjisi santrali kuracağını duyurdu.

YEKA ihalesi



Milli Enerji ve Maden Politikası'nın ikinci büyük projesi olan rüzgar YEKA ihalesi için ise 4 Alman şirketin yanı sıra Amerika, Çin, Danimarka merkezli ve rüzgar türbini üretiminde dünyada ilk 10'da yer alan 8 konsorsiyum teklif verdi. İhalede, Kalyon-Türkerler-Siemens konsorsiyumu kilovatsaat başına verdiği 3,48 dolar/centlik teklif ile bu alanda dünya rekoru kırdı. 

YORUMLAR